Tìm cơ hội phát triển bền vững ngành đóng tàu

Đối với quốc gia có bờ biển dài như nước ta, đóng tàu được xác định là ngành công nghiệp nền tảng, có tầm quan trọng đặc biệt trong nền kinh tế đất nước, bảo đảm an ninh quốc phòng, cần được giữ gìn, phát triển. Những năm gần đây, dù phải đối diện nhiều gian khó, nhưng ngành công nghiệp tàu thủy vẫn tiếp đà tăng trưởng, khẳng định vị thế trên thị trường.

Các đơn vị đóng tàu thuộc Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam (SBIC) phải thực hiện nhiệm vụ “kép”: Vừa duy trì sản xuất kinh doanh, đồng thời triển khai các nhiệm vụ tái cơ cấu tại Nghị quyết số 220/NQ-CP ngày 22/12/2023, với kỳ vọng “hồi sinh”, hình thành các trung tâm sửa chữa, đóng mới tàu biển quy mô lớn.

Chắt chiu đơn hàng

Cuối tháng 12/2025 vừa qua, tàu chở hàng trọng tải 65.000 DWT mang tên Trường Minh 02 đã được thợ tàu Nam Triệu hạ thủy thành công. Đây là tàu hàng thứ 2 trong series 4 chiếc có trọng tải lớn nhất do doanh nghiệp đóng tàu Việt Nam triển khai đến thời điểm này, là niềm tự hào của ngành đóng tàu nước ta. Tàu do Liên doanh Công ty cổ phần Kỹ thuật đóng tàu Việt Nam (VISEC) và Bluetech (Phần Lan) thiết kế, Công ty Đóng tàu Nam Triệu đảm nhiệm thi công dưới sự giám sát và phân cấp của cơ quan Đăng kiểm NK (Nhật Bản) và Đăng kiểm VR (Việt Nam).

Theo ông Phạm Quang Tuyến, Tổng Giám đốc Công ty Đóng tàu Nam Triệu, loạt tàu 65.000 DWT đóng cho chủ tàu Đông Bắc có chiều dài 200m, rộng hơn 32m, lắp đặt các trang thiết bị hiện đại, thỏa mãn các công ước quốc tế mới nhất về hàng hải, có thể hoạt động trên tất cả các vùng biển quốc tế, cũng như thỏa mãn yêu cầu môi trường khắt khe của các cảng biển trên thế giới.

Việc đóng mới loạt tàu hàng lớn nhất do Việt Nam tự thiết kế và thi công ở thời điểm này là minh chứng rõ nét thể hiện năng lực tổ chức sản xuất, quản lý kỹ thuật và điều hành thi công của SBIC và Công ty Đóng tàu Nam Triệu; từng bước thực hiện hiệu quả nghị quyết của Đảng và chỉ đạo của Chính phủ về sắp xếp, tái cơ cấu ngành đóng tàu.

“Năm 2025 vừa qua, sản lượng, doanh thu của Nam Triệu đều vượt hơn 100% kế hoạch, bảo đảm thu nhập bình quân hằng tháng của người lao động đạt 14 triệu đồng. Tuy nhiên, Nam Triệu bị nằm trong nhóm nợ xấu, không còn tài sản, dòng tiền để bảo lãnh hợp đồng cho nên không thể thực hiện được hợp đồng dạng “chìa khóa trao tay”, không thể tự đi đấu thầu, nhận các dự án giá trị lớn”, ông Tuyến bày tỏ lo lắng.

Trước đây, nước ta đã đầu tư xây dựng hệ thống các nhà máy đóng mới và sửa chữa tàu biển khá hoàn chỉnh dọc theo chiều dài đất nước, tổng năng lực đóng mới đạt khoảng 3,5 triệu DWT/năm. Các doanh nghiệp thuộc SBIC có đủ năng lực đóng mới nhiều gam tàu công suất lớn, tàu chuyên dụng, đặc chủng,… nhưng thực tế khoảng 5 năm trở lại đây, sản lượng chỉ đạt chưa đầy 50% công suất do trong thời gian dài, các đơn vị không đủ năng lực đầu tư đổi mới công nghệ, thiết bị.

Ông Vũ Hữu Chiến, Tổng Giám đốc Công ty Đóng tàu Phà Rừng cho biết, năm 2025, giá trị sản xuất của Phà Rừng đạt khoảng 846 tỷ đồng, vượt 25% kế hoạch; doanh thu và thu nhập khác khoảng 644 tỷ đồng, vượt 27%.

Công ty cố gắng tối ưu hóa sản xuất, đẩy nhanh tiến độ thi công 10 tàu chở dầu/hóa chất 13.000 DWT (hiện đã bàn giao 2 tàu), thuê thêm hàng trăm nhân công thầu phụ, nhưng do nhân lực thiếu, thiết bị công nghệ lạc hậu, đơn vị làm không xuể, phải từ chối đơn hàng.

Gian nan “hậu tái cơ cấu”

Theo định hướng, đến năm 2030, đội tàu vận tải biển Việt Nam đạt khoảng 1.200 chiếc, tổng trọng tải từ 13 đến 14 triệu DWT. Xu hướng dịch chuyển thị trường đóng tàu sang châu Á là cơ hội cho Việt Nam tận dụng các điều kiện sẵn có để tham gia đóng tàu xuất khẩu, xây dựng đội tàu biển phục vụ Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030.

Ông Trần Mạnh Hà, Tổng Giám đốc SBIC cho biết, năm 2026, SBIC đặt mục tiêu giá trị sản xuất 5.245 tỷ đồng, bằng 107% so với kế hoạch năm 2025; doanh thu gần 4.400 tỷ đồng, bằng 109% so với kế hoạch năm 2025. Hiện nay, Tổng công ty đã nộp đơn phá sản, thực hiện theo đúng quy định dưới sự giám sát của thẩm phán và quản tài viên, đồng thời vẫn phải duy trì sản xuất kinh doanh, bảo đảm việc làm, thu nhập cho người lao động.

Ông Từ Minh Hùng, Tổng Giám đốc Công ty Đóng tàu Bạch Đằng cho biết, việc xử lý các vấn đề tồn tại tài chính từ giai đoạn trước đây tác động đáng kể đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị thời gian gần đây. Công ty vẫn cố gắng duy trì các hoạt động cốt lõi như đóng mới tàu, gia công kết cấu thép, sửa chữa tàu, nhưng khi tòa án thực hiện thụ lý thủ tục phá sản, đã khiến công ty bị hạn chế trong tiếp cận các hợp đồng lớn, không đủ điều kiện ứng vốn bảo lãnh hoặc cam kết tiến độ.

Hầu hết lãnh đạo các đơn vị đóng tàu đều bày tỏ quan điểm ủng hộ tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết số 220 về hài hòa lợi ích Nhà nước-nhà đầu tư-doanh nghiệp-người lao động, đồng thời bày tỏ, nếu được xử lý dứt điểm tồn tại tài chính, giữ lại mặt bằng, hạ tầng và lực lượng lao động thì triển khai tái cơ cấu là khả thi.

Khi có cơ chế minh bạch, đủ hấp dẫn, các nhà máy đóng tàu hoàn toàn có thể thu hút nhà đầu tư có tiềm lực tài chính, kinh nghiệm tham gia. Các đơn vị cũng kiến nghị được giữ nguyên ngành nghề chính là đóng mới và sửa chữa tàu biển.

Nhà đầu tư mới sẽ mua tài sản hợp khối, dây chuyền công nghệ, được chuyển giao quyền sử dụng đất đai và tiếp tục thực hiện các hợp đồng kinh tế dở dang, tiếp quản lực lượng lao động.

Để thực hiện tốt “nhiệm vụ kép” đặc biệt quan trọng của ngành đóng tàu theo Nghị quyết số 220, Thứ trưởng Xây dựng Nguyễn Xuân Sang đã yêu cầu lãnh đạo SBIC và các đơn vị tập trung nghiên cứu, định hình “bức tranh” SBIC và các đơn vị thành viên sau xử lý doanh nghiệp, đồng thời lên kế hoạch xây dựng đội ngũ quản lý, cán bộ kỹ thuật “khung” đáp ứng yêu cầu trong thời kỳ mới, để lực lượng này với kinh nghiệm quản lý dày dạn, tiếp tục trở thành lực lượng nòng cốt, phát triển ngành đóng tàu.

Nguồn: https://nhandan.vn/tim-co-hoi-phat-trien-ben-vung-nganh-dong-tau-post936976.html

QUANG HƯNG